Kto stwierdza zgon w Polsce: przewodnik prawny i medyczny

Stwierdzenie zgonu w Polsce przeprowadza lekarz, który w ostatnich 30 dniach udzielał pacjentowi świadczeń zdrowotnych, a od 2023 roku także ratownik medyczny lub pielęgniarka systemu podczas akcji ratunkowej. Procedura jest nieodpłatna dla rodziny, jeśli wykonuje ją lekarz zobowiązany prawnie. W weekend i w nocy należy dzwonić pod numer 112 lub na infolinię NFZ 800 190 590.

Osoba uprawniona	Kiedy stwierdza zgon	Podstawa prawna
Lekarz leczący w ostatniej chorobie	Udzielał świadczeń w ostatnich 30 dniach	Rozp. MZ 1961, § 2 ust. 1
Lekarz POZ	Brak lekarza leczącego, zgon w rejonie POZ	Rozp. MZ 1961, § 3
Ratownik medyczny / pielęgniarka systemu	Zgon podczas akcji medycznej	Ustawa o zawodzie ratownika (2023)
Koroner	Brak innych opcji, powołany przez starostę	Ustawa o cmentarzach, art. 11

Kto ma prawo stwierdzić zgon — hierarchia uprawnień

Stwierdzenie zgonu w Polsce może przeprowadzić lekarz dowolnej specjalności (z wyjątkiem dentysty), ratownik medyczny, pielęgniarka systemu lub koroner powołany przez starostę — w zależności od okoliczności zgonu i dostępności osoby uprawnionej.

Polskie prawo wyznacza precyzyjną hierarchię osób uprawnionych do stwierdzenia zgonu. Na pierwszym miejscu stoi lekarz leczący w ostatniej chorobie, czyli ten, który udzielał pacjentowi świadczeń w ciągu 30 dni przed śmiercią. Jeśli taki lekarz jest niedostępny, obowiązek przechodzi na lekarza POZ właściwego dla miejsca zgonu. Gdy żaden lekarz nie może dotrzeć, wchodzą w grę ratownik medyczny lub pielęgniarka systemu (wyłącznie w trakcie akcji medycznej) albo koroner powołany przez starostę.

Ważne zastrzeżenie: lekarz dentysta nie może stwierdzić zgonu — przepisy wyraźnie wyłączają lekarzy dentystów z kręgu osób uprawnionych do tej czynności.

Lekarz leczący w ostatniej chorobie (30 dni przed zgonem)

„Lekarz leczący w ostatniej chorobie” to lekarz, który udzielał pacjentowi świadczeń zdrowotnych w okresie 30 dni przed datą zgonu. Termin liczy się wstecz od dnia śmierci — jeśli pacjent zmarł 15 marca, obowiązek spoczywa na lekarzu, który leczył go po 13 lutego.

W praktyce dotyczy to kilku typowych sytuacji:

• Pacjent hospicjum — lekarz hospicjum jest lekarzem leczącym, bo udzielał świadczeń w ostatnich dniach życia.
• Pacjent z chorobą przewlekłą — lekarz POZ, u którego pacjent odbywał regularne wizyty kontrolne.
• Pacjent wypisany ze szpitala 20 dni przed śmiercią — lekarz prowadzący z oddziału szpitalnego, o ile mieści się w terminie 30 dni.

Lekarz leczący ma obowiązek prawny stwierdzenia zgonu i nie może odmówić ani żądać za to zapłaty (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 1961 roku, § 2).

Ratownik medyczny i pielęgniarka — nowe uprawnienia od 2023 roku

Ustawa z 2 marca 2023 roku o zawodzie ratownika medycznego rozszerzyła krąg osób uprawnionych do stwierdzenia zgonu. Od 22 czerwca 2023 roku zgon może stwierdzić kierownik zespołu ratownictwa medycznego — ratownik medyczny lub pielęgniarka systemu.

Kluczowy warunek: stwierdzenie zgonu przez ratownika lub pielęgniarkę jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy zgon nastąpił podczas akcji medycznej, czyli od momentu przyjęcia zgłoszenia przez dyspozytora do zakończenia działań ratunkowych.

Oznacza to dwa odrębne scenariusze:

1. Zgon podczas resuscytacji — zespół ratownictwa medycznego przyjeżdża do osoby z zatrzymaniem krążenia, podejmuje resuscytację, po 30 minutach stwierdza jej nieskuteczność. Kierownik zespołu (ratownik lub pielęgniarka) może stwierdzić zgon.
2. Zgon przed przybyciem ZRM — rodzina znajduje bliskiego zmarłego, dzwoni pod 112, przyjeżdża zespół ratownictwa. Osoba jest od dawna martwa (plamy opadowe, stężenie pośmiertne). Ratownik nie może stwierdzić zgonu — musi wezwać lekarza, ponieważ zgon nie nastąpił podczas akcji medycznej.

To rozróżnienie jest kluczowe dla rodzin wzywających pogotowie do osoby zmarłej w domu.

Lekarz POZ — obowiązki i ograniczenia

Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej jest zobowiązany do stwierdzenia zgonu, gdy brak lekarza leczącego w ostatniej chorobie, a zgon nastąpił w rejonie działania przychodni POZ.

Lekarz POZ może być zwolniony z tego obowiązku w następujących sytuacjach:

• Miejsce zgonu znajduje się w odległości większej niż 4 km od przychodni.
• Lekarz jest niedostępny (choroba, urlop, inne świadczenia).
• Godziny pracy POZ: 8:00–18:00 w dni powszednie — poza tymi godzinami lekarz POZ nie ma obowiązku interwencji.

W praktyce oznacza to, że wieczorem, w nocy i w weekendy obowiązek przechodzi na lekarza dyżurnego nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej lub na zespół ratownictwa medycznego.

Koroner — kiedy interweniuje

Koroner to lekarz powoływany przez starostę (lub wojewodę) do stwierdzania zgonów w sytuacjach, gdy żadna inna osoba uprawniona nie jest dostępna. Instytucja koronera funkcjonuje jako „ostatnia deska ratunku” w systemie stwierdzania zgonów.

W praktyce koroner interweniuje, gdy lekarz leczący nie istnieje, lekarz POZ odmawia lub jest niedostępny, a zgon nie nastąpił podczas akcji medycznej. Podstawa prawna: ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych, art. 11.

Problem systemowy: w wielu powiatach brakuje koronerów z powodu braku finansowania. Regionalna Izba Obrachunkowa w Gdańsku (2023) wskazała, że budżety powiatów nie mają podstawy prawnej do finansowania usług koronera, co prowadzi do opóźnień w stwierdzaniu zgonów.

Procedura stwierdzenia zgonu w domu krok po kroku

Procedura stwierdzenia zgonu w domu obejmuje wezwanie lekarza lub pogotowia, oględziny ciała z weryfikacją dokumentacji medycznej, wystawienie karty zgonu w ciągu 12 godzin od wezwania oraz zgłoszenie zgonu do USC w ciągu 3 dni.

Oto pełna procedura krok po kroku:

1. Wezwanie pomocy — w dni powszednie 8:00–18:00 dzwoń do lekarza POZ. Poza godzinami, w weekend lub w nocy dzwoń pod 112 lub na infolinię NFZ 800 190 590.
2. Oczekiwanie na lekarza — lekarz zobowiązany ma maksymalnie 12 godzin od wezwania na dotarcie na miejsce. W tym czasie nie wolno przenosić ciała ani zmieniać ułożenia zwłok.
3. Oględziny zwłok — lekarz przeprowadza badanie zewnętrzne ciała: sprawdza brak funkcji życiowych (brak oddechu, brak tętna, brak reakcji źrenic), stwierdza oznaki zgonu (plamy opadowe, stężenie pośmiertne, wychłodzenie ciała).
4. Weryfikacja tożsamości — lekarz potwierdza tożsamość zmarłego na podstawie dokumentu tożsamości lub oświadczenia rodziny.
5. Przegląd dokumentacji medycznej — lekarz analizuje dostępną dokumentację medyczną (wypisy ze szpitala, karty informacyjne, recepty) w celu ustalenia przyczyny zgonu.
6. Wywiad z rodziną — lekarz przeprowadza rozmowę z osobami obecnymi przy zgonie lub znającymi okoliczności śmierci.
7. Wystawienie karty zgonu — po zakończeniu oględzin lekarz wypełnia kartę zgonu, wpisując dane zmarłego, datę i godzinę zgonu, miejsce zgonu oraz przyczynę śmierci (bezpośrednią i wyjściową).
8. Zgłoszenie do Urzędu Stanu Cywilnego — rodzina ma 3 dni na zgłoszenie zgonu w USC właściwym dla miejsca śmierci i uzyskanie aktu zgonu, który jest niezbędny do organizacji pogrzebu.

Czas trwania wizyty lekarza to zwykle 15–30 minut — obejmuje oględziny, weryfikację dokumentacji i wystawienie karty zgonu.

Kogo wezwać — dni powszednie vs weekend i noc

Wybór osoby do wezwania zależy od pory dnia i dnia tygodnia:

Dni powszednie 8:00–18:00:

• Lekarz leczący w ostatniej chorobie (jeśli jest znany) — dzwoń bezpośrednio do przychodni lub gabinetu.
• Lekarz POZ — dzwoń do przychodni POZ, w której zapisany był zmarły.

Poza godzinami, w weekend, w nocy:

• Numer 112 — dyspozytor wysyła zespół ratownictwa medycznego.
• Infolinia NFZ: 800 190 590 — informacja o dyżurujących lekarzach nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej w rejonie.
• Prywatne praktyki lekarskie — odpłatna wizyta lekarza w domu (200–500 zł).

Nie należy dzwonić na pogotowie (999 lub 112) w sytuacji, gdy osoba jest ewidentnie martwa od wielu godzin — w takim przypadku lepiej skontaktować się z lekarzem dyżurnym NFZ, co przyspiesza procedurę.

Przebieg wizyty lekarza — oględziny i dokumentacja

Lekarz przybywający na miejsce zgonu przeprowadza badanie zwłok w ściśle określonej kolejności. Najpierw weryfikuje brak funkcji życiowych: brak oddechu, brak tętna na dużych naczyniach, brak reakcji źrenic na światło, brak odruchów.

Następnie stwierdza obecność oznak śmierci: plamy opadowe (pojawiają się 1–2 godziny po zgonie), stężenie pośmiertne (rozpoczyna się 2–4 godziny po zgonie), wychłodzenie ciała.

Po potwierdzeniu zgonu lekarz sprawdza tożsamość zmarłego, przegląda dostępną dokumentację medyczną i przeprowadza wywiad z rodziną dotyczący okoliczności śmierci. Na tej podstawie ustala przyczynę zgonu — bezpośrednią (np. zawał serca) i wyjściową (np. choroba niedokrwienna serca). Wizyta trwa przeciętnie 15–30 minut.

Termin 12 godzin od wezwania — co jeśli lekarz się spóźnia

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 1961 roku (§ 3) nakłada na lekarza obowiązek dotarcia do miejsca zgonu w ciągu 12 godzin od wezwania. Przekroczenie tego terminu stanowi naruszenie obowiązków zawodowych.

Jeśli lekarz POZ nie może dotrzeć w ciągu 12 godzin (z powodu choroby, odległości powyżej 4 km, niedostępności), rodzina powinna:

1. Skontaktować się z innym lekarzem POZ w rejonie.
2. Zadzwonić na infolinię NFZ 800 190 590 i poprosić o skierowanie lekarza dyżurnego.
3. W ostateczności — złożyć wniosek o interwencję koronera do starosty powiatowego.

Stwierdzenie zgonu w weekend i w nocy — praktyczny przewodnik

W weekend i w nocy stwierdzenie zgonu przeprowadza zespół ratownictwa medycznego wzywany pod numer 112 lub lekarz dyżurny NFZ, ponieważ lekarz POZ nie ma obowiązku interwencji poza godzinami pracy przychodni (8:00–18:00).

Zgon w weekend lub w nocy to jedna z najtrudniejszych sytuacji dla rodziny — przychodnia POZ jest zamknięta, a dotychczasowy lekarz niedostępny. Polskie przepisy przewidują jednak jasną ścieżkę postępowania.

Dlaczego lekarz POZ nie przyjedzie? Lekarz POZ jest zobowiązany do stwierdzania zgonów wyłącznie w godzinach pracy przychodni, czyli od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–18:00. Poza tym czasem nie ma obowiązku reagowania na wezwania — nie jest to kwestia niechęci lekarza, lecz regulacji prawnej.

Procedura krok po kroku w weekend/nocy:

1. Zadzwoń pod 112 — poinformuj dyspozytora o zgonie. Dyspozytor skieruje zespół ratownictwa medycznego lub lekarza dyżurnego.
2. Nie ruszaj ciała — do czasu przybycia lekarza lub zespołu ratownictwa ciało powinno pozostać w pozycji, w jakiej je zastano.
3. Przygotuj dokumenty — dowód osobisty zmarłego, dokumentację medyczną (wypisy ze szpitala, recepty, karty informacyjne).
4. Czekaj na lekarza/ZRM — czas oczekiwania zależy od dostępności, ale mieści się w limicie 12 godzin.
5. Odbierz kartę zgonu — lekarz wystawia kartę zgonu po przeprowadzeniu oględzin.

Stwierdzenie zgonu w weekend i w nocy przez lekarza dyżurnego NFZ lub zespół ratownictwa medycznego jest nieodpłatne — finansuje je Narodowy Fundusz Zdrowia.

Kogo dzwonić w weekend — numery kontaktowe

Sytuacja	Numer telefonu	Co powiedzieć
Zgon — pierwsza linia kontaktu	112	„Proszę o przyjazd lekarza/ZRM — nastąpił zgon w domu”
Informacja o dyżurach lekarskich	800 190 590 (infolinia NFZ)	„Potrzebuję lekarza do stwierdzenia zgonu w weekend”
Lekarz prywatny (odpłatnie)	Lokalna przychodnia prywatna	„Potrzebuję wizyty domowej — stwierdzenie zgonu”

Dyspozytor numeru 112 oceni sytuację i skieruje odpowiednią pomoc. Jeśli osoba jest ewidentnie martwa od kilku godzin, dyspozytor może skierować lekarza dyżurnego zamiast zespołu ratownictwa z sygnałami.

Procedura nocna — zespół ratownictwa medycznego

Procedura stwierdzenia zgonu w nocy przebiega podobnie jak w dzień, z tą różnicą, że interweniuje zespół ratownictwa medycznego zamiast lekarza POZ.

Zespół ratownictwa medycznego przyjeżdża pod wskazany adres i ocenia sytuację. Jeśli istnieją jakiekolwiek szanse na resuscytację — podejmuje działania ratunkowe. Gdy resuscytacja okaże się nieskuteczna, kierownik zespołu (lekarz, ratownik medyczny lub pielęgniarka systemu) stwierdza zgon i wystawia kartę zgonu.

Ważne rozróżnienie: jeśli zespół ratownictwa przyjeżdża do osoby, która jest już dawno martwa (zaawansowane oznaki zgonu — plamy opadowe, stężenie pośmiertne), ratownik nie może stwierdzić zgonu, ponieważ śmierć nie nastąpiła podczas akcji medycznej. W takim przypadku zespół wzywa lekarza dyżurnego.

Lekarz dyżurny NFZ — kiedy interweniuje

Lekarz dyżurny nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej to alternatywa dla zespołu ratownictwa medycznego w sytuacji stwierdzenia zgonu poza godzinami pracy POZ.

Lekarz dyżurny interweniuje, gdy:

• Osoba jest ewidentnie martwa od kilku godzin i nie wymaga działań ratunkowych.
• Zespół ratownictwa medycznego jest niedostępny w rejonie (odległa lokalizacja, przeciążenie dyżurów).
• Rodzina skontaktowała się z infolinią NFZ 800 190 590 i została skierowana do dyżurnego.

Stwierdzenie zgonu przez lekarza dyżurnego NFZ jest finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia — rodzina nie ponosi żadnych kosztów.

---

Karta zgonu — wystawienie i znaczenie prawne

Karta zgonu to dokument medyczny wystawiany przez lekarza stwierdzającego zgon, potwierdzający śmierć i jej przyczynę, niezbędny do uzyskania aktu zgonu w USC i organizacji pogrzebu.

Karta zgonu jest pierwszym i najważniejszym dokumentem w procedurze po śmierci bliskiej osoby. Bez karty zgonu nie można uzyskać aktu zgonu w Urzędzie Stanu Cywilnego, a bez aktu zgonu nie można zorganizować pogrzebu ani załatwić formalności spadkowych.

Karta zgonu zawiera:

• Dane zmarłego — imię, nazwisko, PESEL, data i miejsce urodzenia.
• Data i godzina zgonu — dokładna lub przybliżona (jeśli zgon nastąpił bez świadków).
• Miejsce zgonu — adres (dom, szpital, inne).
• Przyczyna zgonu — bezpośrednia (np. zator płucny) i wyjściowa (np. złamanie kości udowej po upadku).
• Dane lekarza — imię, nazwisko, numer prawa wykonywania zawodu.

Wzór karty zgonu określa rozporządzenie Ministra Zdrowia. Dokument składa się z dwóch części: część przeznaczona dla USC i część przeznaczona dla celów statystycznych (GUS).

Kto wystawia kartę zgonu

Kartę zgonu wystawia ten sam lekarz, który stwierdził zgon. Zasada ta jest bezwzględna — nie można stwierdzić zgonu i odesłać rodziny po kartę do innego lekarza.

Lekarz nie może wystawić karty zgonu bez osobistych oględzin zwłok. Jedyny wyjątek to sytuacja, gdy lekarz otrzymał dokumentację z sekcji zwłok przeprowadzonej przez lekarza medycyny sądowej — wówczas może wystawić kartę na podstawie tej dokumentacji.

Od 2023 roku kartę zgonu może wystawić także kierownik zespołu ratownictwa medycznego (ratownik medyczny lub pielęgniarka systemu), ale wyłącznie gdy stwierdzenie zgonu nastąpiło podczas akcji medycznej.

Czym różni się karta zgonu od aktu zgonu

Karta zgonu i akt zgonu to dwa odrębne dokumenty, które rodziny często mylą:

Cecha	Karta zgonu	Akt zgonu
Rodzaj dokumentu	Medyczny	Urzędowy
Kto wystawia	Lekarz	Urząd Stanu Cywilnego
Podstawa	Oględziny zwłok	Karta zgonu
Do czego potrzebny	Uzyskanie aktu zgonu	Pogrzeb, spadek, formalności

Kolejność jest zawsze taka sama: oględziny → karta zgonu → akt zgonu → pogrzeb. Rodzina musi dostarczyć kartę zgonu do USC w ciągu 3 dni od daty zgonu.

Kto może odebrać kartę zgonu (krąg uprawnionych)

Kartę zgonu od lekarza może odebrać ograniczony krąg osób określony w ustawie o cmentarzach i chowaniu zmarłych (art. 11):

• Współmałżonek zmarłego.
• Zstępni — dzieci, wnuki.
• Wstępni — rodzice, dziadkowie.
• Krewni boczni do 4. stopnia pokrewieństwa — rodzeństwo, kuzyni.
• Powinowaci w linii prostej 1. stopnia — teść, teściowa, zięć, synowa.
• Pełnomocnik — osoba upoważniona pisemnie przez uprawnionego (np. pracownik zakładu pogrzebowego).

W praktyce kartę zgonu najczęściej odbiera zakład pogrzebowy działający na zlecenie rodziny.

---

Koszt stwierdzenia zgonu — kiedy nieodpłatne, kiedy płatne

Stwierdzenie zgonu przez lekarza zobowiązanego prawnie (leczącego w ostatnich 30 dniach) jest nieodpłatne dla rodziny, natomiast lekarz wezwany „na żądanie” (np. prywatna praktyka w weekend) może pobrać wynagrodzenie w wysokości 200–500 zł.

Kwestia kosztów stwierdzenia zgonu jest jednym z najczęściej pomijanych tematów — a jednocześnie jednym z najbardziej stresujących dla rodzin, które w trudnej sytuacji muszą podejmować szybkie decyzje finansowe.

Nieodpłatność dla zobowiązanego lekarza

Lekarz, który udzielał pacjentowi świadczeń zdrowotnych w ciągu 30 dni przed zgonem, jest prawnie zobowiązany do stwierdzenia zgonu i wystawienia karty zgonu bez pobierania wynagrodzenia.

Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Zdrowia z 3 sierpnia 1961 roku, § 2. Naruszenie tego obowiązku (odmowa stwierdzenia zgonu lub żądanie zapłaty) stanowi naruszenie obowiązków zawodowych i może skutkować postępowaniem dyscyplinarnym przed izbą lekarską.

Ta sama zasada dotyczy lekarza POZ, który jest zobowiązany do stwierdzenia zgonu w rejonie swojej przychodni.

Odpłatność dla lekarza „na wezwanie”

Lekarz, który nie jest zobowiązany prawnie do stwierdzenia zgonu (nie leczył pacjenta w ostatnich 30 dniach, zgon poza rejonem POZ), może uzależnić wizytę od zapłaty. Dotyczy to przede wszystkim:

• Prywatnych praktyk lekarskich oferujących wizyty domowe w weekend i w nocy.
• Lekarzy spoza systemu NFZ wzywanych „na żądanie” przez rodzinę.

Koszt wizyty lekarza prywatnego w celu stwierdzenia zgonu wynosi od 200 do 500 zł, w zależności od regionu, pory dnia i odległości.

Finansowanie przez NFZ vs prywatnie

Źródło finansowania	Sytuacja	Koszt dla rodziny
NFZ (bezpłatne)	Lekarz leczący w ostatnich 30 dniach	0 zł
NFZ (bezpłatne)	Lekarz POZ w godzinach pracy	0 zł
NFZ (bezpłatne)	Lekarz dyżurny nocnej i świątecznej opieki	0 zł
NFZ (bezpłatne)	Zespół ratownictwa medycznego (112)	0 zł
Budżet powiatu	Koroner powołany przez starostę	0 zł
Prywatnie	Lekarz prywatny na wezwanie	200–500 zł

Problem systemowy: Regionalna Izba Obrachunkowa w Gdańsku w 2023 roku wskazała, że budżety powiatów nie mają jednoznacznej podstawy prawnej do finansowania usług koronera. To prowadzi do sytuacji, w których rodziny — nie mogąc doczekać się lekarza dyżurnego — płacą lekarzowi prywatnemu za usługę, która powinna być finansowana ze środków publicznych.

Praktyczna rada: Zanim zdecydujesz się na wezwanie lekarza prywatnego, zadzwoń pod 112 lub na infolinię NFZ 800 190 590 — w większości przypadków lekarz dyżurny przyjedzie nieodpłatnie.

Podstawa prawna stwierdzenia zgonu w Polsce

Stwierdzenie zgonu w Polsce regulują ustawa z 1959 roku o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z 1961 roku, uzupełnione w 2023 roku o uprawnienia dla ratowników medycznych i pielęgniarek systemu.

Przepisy dotyczące stwierdzania zgonów w Polsce opierają się na aktach prawnych sprzed ponad 60 lat, co budzi uzasadnioną krytykę środowiska medycznego i prawniczego. Mimo wielokrotnych prób nowelizacji, fundamentem systemu pozostają regulacje z okresu PRL.

Ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych (1959)

Ustawa z 31 stycznia 1959 roku o cmentarzach i chowaniu zmarłych to podstawowy akt prawny regulujący kwestię stwierdzania zgonów. Art. 11 tej ustawy określa:

• Kto jest zobowiązany do stwierdzenia zgonu i wystawienia karty zgonu.
• Krąg osób uprawnionych do odbioru karty zgonu.
• Obowiązek zgłoszenia zgonu do Urzędu Stanu Cywilnego.

Ustawa jest archaiczna — zawiera odwołania do „prezydiów powiatowych rad narodowych” i innych instytucji nieistniejących od dekad. Mimo to pozostaje obowiązującym aktem prawnym i stanowi podstawę całego systemu stwierdzania zgonów.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia (1961)

Rozporządzenie z 3 sierpnia 1961 roku w sprawie stwierdzenia zgonu i jego przyczyny uszczegóławia przepisy ustawy z 1959 roku:

• § 2 — obowiązek lekarza leczącego w ostatniej chorobie (30 dni) do stwierdzenia zgonu i wystawienia karty zgonu nieodpłatnie.
• § 3 — procedura zastępstwa, gdy lekarz leczący jest niedostępny (lekarz POZ, lekarz dyżurny, koroner).
• § 3 ust. 2 — termin 12 godzin na dotarcie do miejsca zgonu od momentu wezwania.

To rozporządzenie określa szczegółową procedurę oględzin zwłok, wymogi dokumentacji oraz zasady współpracy z organami ścigania w przypadku zgonów podejrzanych.

Nowelizacja 2023 — ratownicy i pielęgniarki

Ustawa z 2 marca 2023 roku o zawodzie ratownika medycznego i samorządzie ratowników medycznych wprowadziła przełomową zmianę — od 22 czerwca 2023 roku stwierdzenie zgonu może przeprowadzić kierownik zespołu ratownictwa medycznego.

Nowelizacja była odpowiedzią na wieloletni problem: zespoły ratownictwa medycznego przyjeżdżały do osób, u których nastąpił zgon podczas resuscytacji, ale nie mogły formalnie stwierdzić zgonu — musiały wzywać lekarza, co powodowało wielogodzinne oczekiwanie rodziny. Od 2023 roku ratownik medyczny lub pielęgniarka systemu stwierdza zgon natychmiast po zakończeniu nieskutecznej resuscytacji.

Procedura stwierdzenia zgonu w szpitalu

Stwierdzenie zgonu w szpitalu przeprowadza lekarz prowadzący pacjenta lub lekarz dyżurny oddziału, który wystawia kartę zgonu niezwłocznie po stwierdzeniu śmierci.

Procedura szpitalna jest prostsza niż domowa, ponieważ cała dokumentacja medyczna jest dostępna na miejscu, a personel medyczny jest obecny:

1. Lekarz prowadzący (jeśli jest w szpitalu) lub lekarz dyżurny oddziału stwierdza zgon na podstawie badania pacjenta.
2. Dokumentacja medyczna pacjenta jest kompletna i dostępna w systemie szpitalnym.
3. Lekarz wystawia kartę zgonu niezwłocznie — nie obowiązuje termin 12 godzin, bo lekarz jest na miejscu.
4. Szpital powiadamia rodzinę o zgonie.
5. Rodzina lub zakład pogrzebowy odbiera ciało z prosektorium szpitalnego po uzyskaniu karty zgonu.

Różnica w porównaniu ze zgonem w domu: w szpitalu nie ma problemu z dostępnością lekarza ani z kosztami — stwierdzenie zgonu jest częścią standardowej opieki szpitalnej finansowanej przez NFZ.

Sytuacje szczególne

W sytuacjach szczególnych — zgon podejrzany o przestępstwo, wypadek samochodowy, konieczność sekcji zwłok lub zgon w trakcie akcji medycznej — obowiązują odmienne procedury z udziałem policji, prokuratora lub lekarza medycyny sądowej.

Zgon podejrzany o przestępstwo — kiedy wzywać policję

Lekarz stwierdzający zgon ma obowiązek powiadomić policję i prokuratora, gdy stwierdzi oznaki zgonu podejrzanego o przestępstwo:

• Obrażenia ciała niewytłumaczalne chorobą (rany cięte, kłute, postrzałowe).
• Gwałtowna śmierć osoby młodej i zdrowej bez znanej przyczyny naturalnej.
• Ślady walki w mieszkaniu lub na ciele.
• Podejrzenie otrucia (niestandardowy zapach, wymiotowanie nieznanej substancji).
• Okoliczności wskazujące na samobójstwo (list pożegnalny, dostęp do środków).

W przypadku zgonu podejrzanego o przestępstwo:

1. Lekarz stwierdza zgon, ale nie wystawia karty zgonu — robi to później lekarz medycyny sądowej po sekcji zwłok.
2. Policja zabezpiecza miejsce zdarzenia.
3. Prokurator zleca sekcję sądowo-lekarską.
4. Kartę zgonu wystawia lekarz medycyny sądowej na podstawie wyników sekcji.

Zgon podczas wypadku samochodowego

Procedura przy zgonie w wypadku samochodowym angażuje jednocześnie służby ratunkowe i policję:

1. Wezwanie 112 — dyspozytor kieruje zespół ratownictwa medycznego i policję.
2. Zespół ratownictwa podejmuje resuscytację, jeśli istnieją jakiekolwiek szanse na uratowanie życia.
3. Gdy resuscytacja okaże się nieskuteczna — kierownik zespołu stwierdza zgon (od 2023 roku może to zrobić ratownik medyczny).
4. Policja zabezpiecza miejsce wypadku i dokumentuje okoliczności.
5. Prokurator może zlecić sekcję zwłok w celu ustalenia dokładnej przyczyny zgonu.

Sekcja zwłok — kiedy obowiązkowa

Sekcja zwłok jest obowiązkowa w następujących sytuacjach:

• Podejrzenie przestępstwa — zleca prokurator lub sąd.
• Przyczyna zgonu nieustalona — lekarz stwierdzający zgon wpisuje na karcie adnotację o nieustalonej przyczynie, a prokurator decyduje o sekcji.
• Zgon nagły osoby młodej bez wcześniejszych schorzeń.
• Zgon w wyniku wypadku, gdy okoliczności mogą mieć znaczenie dla postępowania karnego lub ubezpieczeniowego.

Sekcję zwłok wykonuje lekarz medycyny sądowej w zakładzie medycyny sądowej. Po sekcji lekarz wystawia kartę zgonu z dokładną przyczyną śmierci.

Zgon w trakcie akcji medycznej — zasady dla ratowników

Akcja medyczna w rozumieniu ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym rozpoczyna się od przyjęcia zgłoszenia przez dyspozytora i trwa do zakończenia działań ratunkowych.

Dwa kluczowe scenariusze:

1. Zgon podczas resuscytacji — zespół podejmuje resuscytację, po 30 minutach nieskutecznych działań kierownik zespołu stwierdza jej bezskuteczność i stwierdzenie zgonu. Ratownik medyczny lub pielęgniarka systemu może stwierdzić zgon i wystawić kartę zgonu.
2. Zgon przed przybyciem ZRM — zespół przyjeżdża do osoby z zaawansowanymi oznakami śmierci (stężenie pośmiertne, plamy opadowe). Ratownik nie może stwierdzić zgonu, ponieważ śmierć nastąpiła przed rozpoczęciem akcji medycznej. Kierownik zespołu powiadamia dyspozytora o potrzebie wezwania lekarza.

---

FAQ — najczęściej zadawane pytania